Zachowanie jest formą komunikacji

Nauczyciele i opiekunowie zazwyczaj wiedzą, jakich zachowań oczekują od dzieci w wieku przedszkolnym. Gdy zachowanie dzieci nie odpowiada tym oczekiwaniom, łatwo skupić się wyłącznie na tym, aby je powstrzymać. Jednak pomocne może być postrzeganie zachowań trudnych jako formy komunikacji: „Gdy zachowują się w ten sposób, co próbują nam przekazać?” Takie podejście może dostarczyć cennych informacji na temat poszczególnych dzieci. Pomaga ono również dorosłym tworzyć wspierające, sprzyjające rozwojowi środowisko dla wszystkich dzieci – zarówno w przedszkolu, jak i w domu.

Warto zwracać uwagę na to, w jaki sposób działania dzieci mogą wyrażać ich emocje.

Dziecko w wieku przedszkolnym, które z radością bawi się z rówieśnikami, może w ten sposób komunikować pozytywne emocje, takie jak:

• Czuję się dobrze w towarzystwie tych dzieci.
• Mogę sobie z tym poradzić.

Zachowania takie jak niszczenie zabawek, krzywdzenie innych lub wycofywanie się z grupy mogą być wyrazem trudnych i złożonych emocji, takich jak:

• Potrzebuję pełnej uwagi.
• Boję się i muszę mieć wszystko pod kontrolą.
• Skrzywdzę innych tak, jak sam(a) zostałem(-am) skrzywdzony(-a).
• Poddaję się. Zostaw mnie w spokoju.
• Mam silne emocje i nie wiem, jak sobie z nimi poradzić.

Obserwuj i dokumentuj zachowania dzieci.

• Zwracaj uwagę na wzorce zachowań, które mogą wskazywać na konkretne obawy.  Na przykład dziecko w wieku przedszkolnym, które często zabiera jedzenie innym dzieciom podczas posiłku, może robić to dlatego, że w jego rodzinie brakuje jedzenia. Przyczyn może być więcej, dlatego należy unikać pochopnych założeń, a jednocześnie uważnie dokumentować zachowania dziecka. 
• Wzorce zachowań wskazujące na toksyczny stres lub traumę mogą sygnalizować potrzebę dodatkowego wsparcia społeczno-emocjonalnego.

Warto pamiętać, że wszystkie dzieci potrzebują poczucia przynależności.

• Dzieci potrzebują i pragną pozytywnych relacji z dorosłymi oraz rówieśnikami, nawet jeśli ich zachowanie wydaje się wskazywać na coś przeciwnego. 
• Czy trudne zachowanie może być odzwierciedleniem mocnych stron dziecka? Na przykład, czy dziecko wykorzystuje różne sposoby, aby odwrócić uwagę rówieśników podczas zabierania im jedzenia? Może to świadczyć o tym, że dziecko potrafi przewidywać i planować swoje działania. Wiele gier również wymaga rozwijania umiejętności strategicznych, a umiejętności te mogą być wykorzystywane w pozytywny sposób w wielu obszarach życia.

Pokaż dzieciom, że akceptujesz ich silne emocje.

• Jednocześnie wyjaśnij, że oczekujesz od nich poszanowania zasad bezpieczeństwa oraz potrzeb innych osób. „Wszyscy tutaj muszą czuć się bezpiecznie – także Ty.” 
• Zachęcaj dzieci do radzenia sobie z silnymi emocjami. „Kiedy pojawiają się te silne emocje, masz wybór. Możesz odpocząć w przytulnym kąciku ze słuchawkami albo przyjść do mnie i pójdziemy na spacer.” 

Szukaj materiałów zawierających wskazówki dotyczące rozumienia trudnych zachowań.

• Czy w Twojej placówce pracuje specjalista ds. trudnych zachowań? Poproś go o wskazówki.
• Pomocne mogą być również książki oraz zasoby internetowe oparte na badaniach naukowych, dotyczące samoregulacji oraz środowisk edukacyjnych uwzględniających doświadczenia traumy.